Yeni teknolojilerin ve internetin eczacılık ve sağlık sektörü üzerine etkileri

Günümüzde, insan yaşamının her alanında hız kazanan teknolojik değişimler, sağlık sektöründeki etkilerini medikal ve enformasyon teknolojileri alanlarında göstermektedir. Enformasyon teknolojilerinde yaşanan gelişmeler sağlık endüstrisini henüz diğer endüstrileri olduğu kadar etkilememiştir. Ancak medikal ve enformasyon teknolojilerine ait sınırların birbiri içine geçmesi ile bu durum değişecektir.

Bilgisayar destekli hastalık yönetiminin ve daha bilgili hastaların sağlık alanında yenilik yaratacakları düşünülmektedir…

Kronik hastalığı olan kişileri, video kameralar, kan basınç monitörleri, kan glikoz düzeyi okuyucuları gibi duyarlı cihazlarla uzaktan izleyebilecek, cihazların bağlantılı olduğu bilgisayar sistemleri sayesinde hastalığı kontrol altında tutabilecek, meydana gelebilecek olaylar önceden fark edilerek, engellenmeleri mümkün olabilecektir.

İnternet ile sağlık evlere taşınıyor…

İnternet, interaktif televizyon ve diğer iletişim araçları ile bilgiye ulaşma imkânındaki büyük artış sayesinde sağlık bilgisinin kişilerin evine taşınması ile birlikte sağlık sistemleri değişmiştir. İnsanlar günümüzde, bulundukları ortamdan bir bilgisayar yardımıyla istedikleri bilgilere rahatlıkla ulaşabilmekte, iletişim kurabilmekte ve sağlık konusunda uzmanların fikirlerine ulaşabilmektedirler.

Kişilerin sağlık web sitelerini ziyaret etme nedenlerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:

1 – Doktorların verdiği reçete ile ilgili bilgi alma

2 – Hastalıklarla ilgili bilgi alma

3 – Kendi reçetelerinde yer alan ilaçlarla benzer niteliklere sahip ilaç arama

4 – Sağlık durumu ile ilgili bilgi alma

5 – Muayene öncesi ilaçlar hakkında bilgi edinme

6– Ürün (vitamin, kozmetik vb.) kupon ve indirimlerinden yararlanma

7 – Reçeteli ya da reçetesiz ilaç satın alma

8–  Sağlık web sitesine ait elektronik posta hizmetinden yararlanma

9 – Diğer hastalarla iletişim kurma

Bu sıralamadan da görüleceği üzere insanlar sağlık durumlarıyla ilgili olarak daha çok bilgi sahibi olmak istemekte ve uygulanmakta olan ve/veya muhtemel tedavi yöntemleri hakkında en doğru ve en geniş bilgiyi talep etmektedirler.

İnternet üzerinde yer alan sağlık web siteleri de bu talepler doğrultusunda hareket etmektedir. Bir sağlık web sitesinin kullanıcılara sağladığı temel içerik aşağıdaki başlıklar altında toplanabilir:

1.  Genel Sağlık Bilgisi:Hastalıklar, klinik deneyler, ilaçlar, tedavi yöntemleri, kişisel bakım, gıdalar ve beslenme, spor ve formda kalma, şifalı bitkiler, sağlık kütüphanesi, alternatif tıp yöntemleri, vb. bilgiler

2.  Sağlık Eğitimi: Sağlık televizyonu, sağlık öğretmeni, sürekli sağlık eğitimi programı, sağlık gazetesi, haber grupları, vb. bilgiler

3.  Sağlık Web Sitesi Üye Hizmetleri: Sağlık kayıtlarının tutulması, üyelikler, topluluklar, sohbet odaları, yaşanan olaylar, kişiselleştirilmiş hizmetler, vb. olanaklar

4.  Sağlık Web Sitesi Ticaret Enstrümanları: Kişisel bakım ürünlerinden doğal ilaçlara kadar çok geniş yelpazede ürünler ve zayıflatma, formda kalma alet ve cihazlarından ortopedik ayakkabılara kadar her türlü tıbbi ürün satışının yapıldığı mağazalar, tıbbi tedarikçiler, sağlık sigortaları, sağlık odaklı tatil imkânları, reklamlar, vb.

5.  Sağlık Web Sitesi Kimlik Bilgileri: Site kimliği, sitenin özgeçmişi, kurucuları, yönetim şekli, site misyon ve amaçları, içerik / enformasyon / reklam / ticaret politikaları, gizlilik ve etik, site ortak ve sponsorları, bilgi kaynakları, bağlı olunan protokol ve düzenlemeler, site haritası, adres, telefon ve faks numaraları, vb.

İnternet üzerinden bilgiye ulaşabilmenin bir sonucu olarak hastalar artık tedavileri ve durumları konusunda daha bilgili hale gelmişlerdir. Bu da sağlık uzmanlarının hastalarına, edindikleri bilginin doğruluğu ve değerlendirilmesi konularında yön gösterebilmesi için internette yer alan sağlık bilgisi kaynakları konusunda bilgili olmalarını zorunlu kılmaktadır.

Son beş yılda gerek ilaç, gerekse sağlık bilgisi veren sitelerin sayısında hızlı bir artış gözlenmiştir. Ancak bu sitelerin bazılarının güvenilirliği tartışma konusudur. Sağlıkla ilgili pek çok site konunun uzmanı olmayan kişilerce hazırlanmaktadır. Bu sitelerin içerdiği bilgiler doğru olmayabilir hatta sağlığa zarar verici bilgiler güvenilir bir kaynaktan alınıyormuş izlenimi ile halk tarafından doğruymuş gibi algılanabilir. Sağlık uzmanı açısından önemli olan ise bu bilginin doğruluğunu değerlendirme yetisine sahip olmak ve böylece hastalara güvenilir kaynakları önermektir.

İnternet üzerinde sağlık bilgisine ulaşıldığında kişilerin kendilerine sorması gereken ilk sorular şunlardır:

1.  Bu sağlık sitesi ve verdiği bilgiler güvenilir mi?

2.  Okuduğum bilgiyi gerçekten anladım mı?

3.  Bu bilgiye dayanarak sağlığımla ilgili vereceğim kararlar ne kadar doğru olabilir?

4.  Sağlık sitesinin amacının eğitim mi, yoksa belli bir ürünü satmaya yönelik olup olmadığını nasıl anlayabilirim?

5.  Edindiğim bu bilgiyi kendim için en doğru olan reçetesiz ilacı seçmekte kullanabilir miyim?

6.  Hatalı bir karar verdiğim ve sağlık problemleri ile karşılaştığım takdirde bilginin kaynağı olan sağlık sitesi sorumluluk üstlenecek mi?

Sağlık web sitesinin içeriği doktor veya eczacı tarafından yorumlanmalı…

Sağlık web sitesinin bilgileri güvenilir ve doğru olsa dahi, ulaşılan bilginin analizi ve bireyin durumuna (genel sağlık durumu, kullandığı diğer ilaçlar, hastalıkları vb.) göre yorumlanmasında doktor ve eczacının açıklamalarına gereksinim vardır. İlaçların kendi aralarındaki veya alkol / gıdalarla olan etkileşimlerine, hastalıklara ve insan vücuduna etkilerine dair temel bilgilere en az dört sene üniversite ve pratik eğitimi almış bir sağlık uzmanı olan eczacı sahiptir. İlaçlar konusunda deneyimli ve kullanılacak ilaçlardan en iyi şekilde yararlanılmasına yardımcı olacak tek kişidir.

İletişim kurmak ve bilgiyi ele almak eczacının en önemli görevlerinden birisidir…

İnternet hiç şüphesiz bu amaca hizmet eden önemli bir araçtır ve sürekli yeni kaynaklarla internet üzerinde geniş miktarda farmasötik bilgiler yer almaktadır. Ulaşılabilecek bilginin çeşidi, dergiler, ilaç ve sağlıkla ilgili haberler, sohbet grupları, farmasötik şirketlere ait bilgi kaynakları, toplantı duyuruları olarak sıralanabilir. Son gelişmelere örnek olarak farmasötik bir toplantının internet üzerinden canlı bir şekilde tüm dünyaya sesli ve görüntülü yayınlanması verilebilir.

Farmasötik bilgi zincirinin yenilenen tanımında, hastaların sağlıkla ilgili konuları daha iyi anlar hale gelmeleri ve kendi sağlıkları ile ilgili kararlara daha aktif katılımlar gerçekleştirmeleri söz konusudur. Klasik ilaç–doktor ilişkisi gelişen teknoloji ile birlikte ilaç-doktor–hasta–halk olarak yenilenmiştir. Geçmişte doktorlara odaklanan ilaç şirketleri günümüzde hastalara yönelmektedir. Buna benzer olarak bugüne kadar bir dizi ilaç çevresinde yapılandırılan stratejiler, gelecekte hastaların çevresinde yapılandırılacaktır. Yani pazarlama, bir ilaç şirketinin antidiabetik ürünleri üzerine odaklanmayacak, bunun yerine diabetik bir hastanın karşılaşabileceği farklı sağlık problemlerine (kardiovasküler hastalıklar, körlük ve impotens gibi) de bağlantı sağlayacaktır.

İlaç şirketleri ve sağlık uzmanları bilgi paylaşımının yanında halkı bilinçlendirmeyi esas alarak hareket etmelidir. Hastalar ve sağlık alanında hizmet veren web siteleri arasındaki ilişki doktor ve eczacıları ikinci plana atmaya yönelik değil tersine sağlık uzmanları ve sağlık otoriteleri ile olan ilişkiyi de kuvvetlendirmeye yönelik olmalıdır.  İnsan sağlığı söz konusu olduğundan dolayı gerekli yasal düzenlemeler ve eğitim programları titizlikle hazırlanmalıdır.

Referans:

Saygılı S ve Erdal M. Yeni teknolojilerin sağlık sektöründeki etkileri ve internet kullanımı. inettr.org.tr/inetconf7/bildiriler/39.doc. (Son erişim tarihi:15.08.2016)